Prawo UE nie zawiera osobnej listy składników zakazanych tylko w ciąży. Część składników jest zakazana dla wszystkich, część ograniczona limitem, a o reszcie decyduje ostrożność wynikająca z braku badań. Poniżej sprawdzisz, do której grupy należy każdy z nich.
Treści o zdrowiu mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem, położną ani farmaceutą. Stan wiedzy na 18 października 2026. Opieram się na tekście rozporządzenia 1223/2009, stanowisku Amerykańskiej Akademii Dermatologii (AAD), komunikatach FDA i streszczeniach badań z Europe PMC; przy każdym składniku podaję, skąd pochodzi informacja, a tam, gdzie brakuje danych, zaznaczam to wprost. Kto podpisuje teksty i jak powstają, opisuje strona autorka, a zasady redakcyjne strona o nas. Ogólny przegląd pielęgnacji i decyzję „zostaw, zamień, odstaw” znajdziesz w poradniku o kosmetykach dla kobiet w ciąży.
Zakaz prawny i ostrożność lekarzy to dwie różne rzeczy
Zakaz prawny składnika w kosmetyku dotyczy wszystkich konsumentów, a rada „unikaj w ciąży” opiera się na ostrożności, bo UE nie ma osobnej listy dla ciężarnych. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 w tekście skonsolidowanym z 1 maja 2026 roku nie zawiera słowa „ciąża”. Fraza „składniki kosmetyków zakazane w ciąży” opisuje więc potrzebę czytelniczek, a nie kategorię prawną. Dlatego w całym tekście składniki kosmetyków w ciąży dzielę na cztery grupy:
- A: zakaz w UE, składnik wymieniony w załączniku II rozporządzenia 1223/2009,
- B: składnik dopuszczony z limitem stężenia lub z ograniczeniem zastosowania (załączniki III, V i VI),
- C: brak limitu specjalnego, ale zalecenia AAD lub przeglądy badań odradzają stosowanie albo każą stosować oszczędnie,
- D: leki, a nie kosmetyki; decyzję o nich podejmuje lekarz.
Bezpieczeństwo kosmetyku ocenia się według zasad Komitetu Naukowego ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS). Wytyczne SCCS (Notes of Guidance, 12. wydanie, corrigendum 2) przyjmują domyślnie margines bezpieczeństwa (MoS) co najmniej 100, a grupy wrażliwe, w tym ciężarne, można oceniać osobno tam, gdzie to konieczne. Nie oznacza to, że każdy kosmetyk badano na ciężarnych. Standardowa ocena obejmuje całą populację, a o stosowaniu w ciąży najczęściej wnioskuje się z danych pośrednich.
Większość produktów do skóry działa miejscowo i słabo przenika do krwiobiegu. Wyjątki wskazane w przeglądzie Bozzo i współpracowników z 2011 roku to hydrochinon, który wchłania się ogólnoustrojowo w wysokim stopniu, oraz tretynoina, w której dowody są sporne. Nie musisz więc wyrzucać całej kosmetyczki, wystarczy sprawdzić skład kilku produktów.
Brak ostrzeżenia ciążowego na opakowaniu nie oznacza, że produkt jest bezpieczny w ciąży. Polska wersja rozporządzenia nie przewiduje takiego ostrzeżenia, a jedyne pokrewne dotyczy retinolu i mówi o „dziennym pobraniu” witaminy A, nie o ciąży.
Tabela składników: nazwa w składzie, status w UE i powód
Najczęściej wymieniane składniki kosmetyków w ciąży dzielą się na zakazane w UE (hydrochinon, trzy ftalany, pięć parabenów, formaldehyd, Lilial), ograniczone limitem (retinol, kwas salicylowy, triclosan) i odradzane z ostrożności (olejki eteryczne, nadtlenek benzoilu). Tabela pokazuje nazwę, pod jaką szukasz składnika na etykiecie (INCI), grupę z poprzedniej sekcji, status w UE, powód oraz źródło. Skróty „Z.” oznaczają załącznik do rozporządzenia 1223/2009 i numer pozycji. Liczby pogrubiłam tam, gdzie są limitami. Komórki bez potwierdzonego źródła mają adnotację o braku danych, a niepewne wartości są oznaczone do weryfikacji.
| Składnik | Nazwa INCI | Grupa | Status i limit w UE | Powód w ciąży i siła dowodów | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| Retinol i estry | Retinol, Retinyl Palmitate, Retinyl Acetate | B | Z. III poz. 376: 0,05% RE (balsam do ciała), 0,3% RE (pozostałe); ostrzeżenie „Zawiera witaminę A. Przed użyciem należy uwzględnić jej dzienne pobranie” | retinoidy doustne są teratogenne; dane o retinoidach miejscowych nie wykazały wzrostu wad, ale stosowania nie zalecono; limit UE nie jest oceną dla ciężarnych | rozporządzenie (Z. III), AAD |
| Tretynoina, izotretynoina, tazaroten, adapalen | leki (adapalen także bez recepty wg AAD) | D | leki, nie kosmetyki | AAD: nie stosować w ciąży | AAD |
| Hydrochinon | Hydroquinone | A | zakaz w kosmetykach (Z. II poz. 1339); wyjątek: sztuczne paznokcie, użytek zawodowy, 0,02% (Z. III poz. 14) | wysokie wchłanianie ogólnoustrojowe, mało badań u ciężarnych | rozporządzenie, Bozzo 2011, AAD |
| Kwas salicylowy | Salicylic Acid | B | Z. III poz. 98: 3% (spłukiwane do włosów), 2% (pozostałe), 0,5% (balsamy do ciała, cienie do oczu, tusze, eyelinery, szminki, dezodoranty w kulce) | AAD: oszczędnie powyżej 2%; wchłanianie niewielkie, dane z ciąży ograniczone | rozporządzenie, AAD |
| Kwas glikolowy, kwas mlekowy | Glycolic Acid, Lactic Acid | C | brak wpisu w załącznikach (CosIng) | peelingi z kwasem glikolowym i mlekowym uznano za bezpieczne (Trivedi 2017); AAD zaleca kwas glikolowy wieczorem przy przebarwieniach | Trivedi 2017, AAD |
| Nadtlenek benzoilu | Benzoyl Peroxide | C | Z. III poz. 94: tylko systemy sztucznych paznokci, użytek zawodowy, 0,7% | AAD: oszczędnie | AAD |
| Parabeny zakazane | Isopropylparaben, Isobutylparaben, Phenylparaben, Benzylparaben, Pentylparaben | A | Z. II poz. 1374-1378 | zakaz dla wszystkich | rozporządzenie |
| Propyloparaben i butyloparaben | Propylparaben, Butylparaben | B | 0,14% łącznie (Z. V poz. 12a) | AAD: oszczędnie; FDA: brak informacji, że parabeny w kosmetykach wpływają na zdrowie człowieka | rozporządzenie, AAD, FDA |
| Metyloparaben i etyloparaben | Methylparaben, Ethylparaben | B | 0,4% pojedynczy ester, 0,8% mieszanina (Z. V poz. 12; CosIng, stan na 20.10.2026) | AAD: oszczędnie | rozporządzenie, AAD |
| Ftalany DBP, DEHP, BBP | Dibutyl Phthalate, Diethylhexyl Phthalate, Butyl Benzyl Phthalate | A | Z. II poz. 675, 677, 1152 | zakaz dla wszystkich | rozporządzenie |
| Ftalan dietylu, ftalan dimetylu | Diethyl Phthalate, Dimethyl Phthalate | C | nie występują w załącznikach tekstu z 1 maja 2026 | AAD: oszczędnie; FDA: brak dowodu ryzyka w kosmetykach; metaanalizy ekspozycji (mocz) wskazują zależności, nie przyczynowość | AAD, FDA, Yu 2024, Wang 2022 |
| Formaldehyd | Formaldehyde | A | Z. II poz. 1577 | zakaz dla wszystkich | rozporządzenie |
| Uwalniacze formaldehydu | np. Imidazolidinyl Urea, Diazolidinyl Urea, DMDM Hydantoin; etykieta „uwalnia formaldehyd”, gdy stężenie uwolnionego formaldehydu przekracza 0,001% | B | Z. V poz. 27: 0,6% (imidazolidinyl urea), poz. 46: 0,5% (diazolidinyl urea) | polskie poradniki odradzają; źródła pierwotnego o ciąży nie znalazłam | rozporządzenie, poradniki polskie |
| Triclosan | Triclosan | B | Z. V poz. 25: 0,3%, tylko pasty do zębów, mydła do rąk, żele pod prysznic, dezodoranty nie w aerozolu, pudry i korektory do twarzy, preparaty do paznokci | AAD: oszczędnie | rozporządzenie, AAD |
| Olejki eteryczne | np. Rosmarinus Officinalis Leaf Oil, Salvia Officinalis Oil | C | brak limitu specjalnego w źródłach redakcji | AAD: olejki rozmarynowy, bazyliowy, jaśminowy i szałwiowy oszczędnie; przeglądy uznają stosowanie olejków w ciąży za wątpliwe | AAD, Dosoky 2021 |
| Filtry UV chemiczne | Benzophenone-3, Octocrylene, Homosalate | B | limity w Z. VI (np. benzofenon-3 6% w kosmetykach do twarzy) | zalecenie ostrożnościowe; opinie SCCS nie dotyczą specjalnie ciąży | rozporządzenie |
| Toluen | Toluene | B | Z. III poz. 185: produkty do paznokci 25% | polskie poradniki odradzają lakiery z toluenem; źródła pierwotnego o ciąży nie znalazłam | rozporządzenie, poradniki polskie |
| Lilial | Butylphenyl Methylpropional | A | Z. II poz. 1666 | substancja CMR kategorii 1B (szkodliwa dla rozrodczości), zakazana od 1 marca 2022 rozporządzeniem (UE) 2021/1902 | rozporządzenie |
Pełny tekst rozporządzenia znajdziesz w EUR-Lex, a nazwy składników w unijnej bazie CosIng.
Prawo UE zakazuje wszystkim hydrochinonu, trzech ftalanów, pięciu parabenów, formaldehydu i Lilialu
Hydrochinon, ftalany DBP, DEHP i BBP, pięć parabenów, formaldehyd i Lilial są w UE zakazane w kosmetykach, więc w produkcie kupionym legalnie nie powinno ich być. Podstawą jest art. 15 rozporządzenia 1223/2009: substancje sklasyfikowane jako CMR kategorii 1A i 1B (rakotwórcze, mutagenne lub szkodliwe dla rozrodczości) są zakazane, a kategorii 2 dopuszczalne tylko po pozytywnej ocenie SCCS. Te zakazy obowiązują kosmetyki wprowadzane do obrotu w UE. Leki, w tym preparaty na receptę, podlegają innym przepisom, więc ich skład omawiasz z lekarzem lub farmaceutą.
Hydrochinon jest w UE zakazany w kosmetykach
Hydrochinon (Hydroquinone) widnieje w załączniku II pod pozycją 1339. Wyjątek dotyczy sztucznych paznokci przy użytku zawodowym w stężeniu 0,02% (Z. III poz. 14). Arbutyna i alfa-arbutyna są dozwolone, ale z limitem śladów hydrochinonu (Z. III poz. 377-378). AAD radzi unikać hydrochinonu w ciąży, a przegląd Bozzo i współpracowników z 2011 roku opisuje jego wysokie wchłanianie ogólnoustrojowe przy mało zbadanym wpływie na płód.
Dla czytelniczki ważniejszy jest wniosek zakupowy niż straszenie. Rozjaśniający krem z hydrochinonem z legalnego źródła w UE nie powinien być kosmetykiem, więc jeśli go widzisz w składzie, produkt pochodzi z innego rynku albo jest lekiem. W badaniu Bio i Cies z 2017 roku 88 z 112 produktów dostępnych bez recepty w amerykańskiej bazie FDA, zawierających hydrochinon, nie miało ostrzeżenia ciążowego. To dane z rynku USA, więc nie przenoszę ich na sklepy w UE.
Ftalany: trzy zakazane, dietylowy nie
Zakaz w załączniku II obejmuje trzy ftalany: DBP (poz. 675), DEHP (poz. 677) i BBP (poz. 1152). Ftalanu dietylu (DEP) i dimetylu (DMP) nie ma w załącznikach tekstu z 1 maja 2026 roku. FDA podaje, że DEP jest jedynym ftalanem nadal często stosowanym w kosmetykach, głównie jako rozpuszczalnik i utrwalacz zapachów, i że agencja nie ma dowodu, że ftalany w kosmetykach stanowią ryzyko dla ludzi.
Dwie metaanalizy opisują zależności, których nie wolno czytać jako dowodu przyczynowego. Yu i współpracownicy (2024, 18 badań) łączą stężenia metabolitów MMP i MEP z masą urodzeniową dziecka, ale ze współczynnikami bardzo małymi. Wang i współpracownicy (2022, 7 badań prospektywnych) wiążą stężenia metabolitów w moczu z porodem przedwczesnym, z ilorazem szans od 1,09 do 1,23. Obie analizy mierzą ekspozycję z moczu, a ftalany trafiają tam nie tylko z kosmetyków. Dlatego ftalan dietylu zaliczam do grupy C: odradzany z ostrożności, nie zakazany.
Parabeny: pięć zakazanych, cztery z limitem
Zakazane są izopropyloparaben, izobutyloparaben, fenyloparaben, benzyloparaben i pentyloparaben (Z. II poz. 1374-1378). Propyloparaben i butyloparaben mają limit 0,14% łącznie (Z. V poz. 12a), a metyloparaben i etyloparaben 0,4% dla pojedynczego estru i 0,8% dla mieszaniny. AAD radzi stosować parabeny oszczędnie, a FDA informuje, że nie ma danych wskazujących, by parabeny w kosmetykach wpływały na zdrowie człowieka.
Kohorta, którą cytuję, nie dotyczy parabenów. Li i współpracownicy (2019, 9710 ciężarnych) badali użycie kosmetyków ogółem i znaleźli skorygowany iloraz szans 1,23 dla niskiej masy urodzeniowej względem wieku ciążowego, a przy stosowaniu co najmniej pięć razy w tygodniu 1,83. Wynik opisuje całą kategorię, nie pojedynczy składnik, więc nie służy do oceny parabenów.
Formaldehyd jest zakazany, a jego uwalniacze mają limity
Formaldehyd jako składnik jest zakazany (Z. II poz. 1577). Uwalniacze formaldehydu to osobne konserwanty, dopuszczone z limitem, na przykład imidazolidinyl urea do 0,6% (Z. V poz. 27). Polskie poradniki odradzają je kobietom w ciąży, ale nie znalazłam do tego źródła pierwotnego, więc traktuję je jako grupę B z adnotacją o braku danych. Produkt z uwalniaczem musi mieć na etykiecie ostrzeżenie „uwalnia formaldehyd”, jeśli stężenie uwolnionego formaldehydu przekracza 0,001% (preambuła załącznika V, tekst skonsolidowany z 1 maja 2026). Lilial (Butylphenyl Methylpropional) to składnik zapachowy sklasyfikowany jako szkodliwy dla rozrodczości (CMR kategorii 1B). Rozporządzenie (UE) 2021/1902 dopisało go do załącznika II (poz. 1666) i od 1 marca 2022 nie wolno go stosować w kosmetykach (CosIng, stan na 20 października 2026).
Kwas salicylowy ma limity, a kwasy glikolowy i mlekowy źródła uznają za dopuszczalne
Kwasy w kosmetykach w ciąży nie tworzą jednej grupy: kwas salicylowy AAD radzi stosować oszczędnie powyżej 2%, a kwasy glikolowy i mlekowy źródła uznają za dopuszczalne. Polskie poradniki zwykle piszą „kwasy zakazane”, co jest uproszczeniem. Poniżej rozdzielam te składniki według źródeł.
Kwas salicylowy: limity i kiedy ostrożność
Kwas salicylowy (Salicylic Acid, BHA) jest w UE składnikiem z limitami, a nie zakazanym. Załącznik III poz. 98 dopuszcza 3% w produktach spłukiwanych do włosów, 2% w pozostałych oraz 0,5% w balsamach do ciała, cieniach do oczu, tuszach, eyelinerach, szminkach i dezodorantach w kulce. AAD radzi w ciąży stosować go oszczędnie, a przy stężeniach powyżej 2% zachować największą ostrożność. Według Trivediego i współpracowników (2017) peelingi gabinetowe z kwasem salicylowym i TCA trzeba w ciąży ograniczyć lub stosować ostrożnie.
Źródła polskie (poradniki medyczne i kosmetyczne) piszą, że kwas salicylowy jest zakazany. Przegląd narracyjny Ly i wsp. 2023 uznaje miejscowy kwas salicylowy za dopuszczalny we wszystkich trymestrach, bo jego wchłanianie ogólnoustrojowe jest znikome. Bozzo i wsp. (2011) piszą ogólniej, że poza hydrochinonem i tretynoiną produkty na łagodne problemy skórne działają miejscowo i dają minimalne stężenia we krwi. Oba stanowiska da się pogodzić: przejrzane źródła nie opisują szkodliwości kosmetyku z kwasem salicylowym w ciąży, ale brakuje też badań kontrolowanych na ciężarnych, które pozwoliłyby uznać go za bezpieczny bez zastrzeżeń. Ly i wsp. (2023) zastrzegają, że w ciąży nie należy nakładać kwasu salicylowego na duże powierzchnie skóry, przez długi czas ani pod opatrunek okluzyjny, bo to zwiększa wchłanianie.
Kwasy glikolowy, mlekowy i azelainowy
Peelingi z kwasem glikolowym i mlekowym uznano za bezpieczne w ciąży (Trivedi 2017). W poradzie dla czytelniczek AAD dr Rogers zaleca witaminę C rano i kwas glikolowy wieczorem przy zmianach koloru skóry. Kwasy glikolowy i mlekowy nie mają w unijnych załącznikach limitu stężenia (CosIng, stan na 20 października 2026).
Kwas azelainowy polskie poradniki wymieniają jako zamiennik składników odradzanych (cztery z dziewięciu przejrzanych tekstów). Przegląd Ly i wsp. 2023 podaje, że kwas azelainowy wchłania się przez skórę w 4-8%, a badań u ciężarnych jest niewiele, choć nie opisano w nich szkód dla płodu. To wniosek przeglądu narracyjnego, nie badania kontrolowanego, więc kurację omów z lekarzem. Peelingi gabinetowe to osobny temat, którego ten tekst nie rozwija.
Retinoidy i leki na skórę zależą od decyzji lekarza, nie od etykiety kosmetyku
Retinoidy w ciąży odstaw, a tretynoinę, izotretynoinę i tazaroten traktuj jak leki, bo o nich decyduje lekarz, nie etykieta kosmetyku. Wśród składników kosmetyków w ciąży to najczęściej wymieniana grupa: dziewięć z dziewięciu przejrzanych polskich tekstów odradza retinoidy.
Badania i postępowanie po przypadkowym użyciu omawiam w poradniku o retinolu w ciąży.
Retinol i jego estry (Retinyl Palmitate, Retinyl Acetate) są w UE kosmetykami z limitem: 0,05% RE w balsamach do ciała i 0,3% RE w pozostałych produktach (Z. III poz. 376), z obowiązkowym ostrzeżeniem „Zawiera witaminę A. Przed użyciem należy uwzględnić jej dzienne pobranie”. Limit wynika z oceny narażenia całej populacji na witaminę A, a nie z oceny ciąży, dlatego produkt zgodny z limitem nadal może być odradzany ciężarnym. AAD zaleca unikanie retinoidów w ciąży, także adapalenu dostępnego bez recepty.
Tretynoina, izotretynoina i tazaroten to leki, a nie kosmetyki. AAD podaje też inne leki i substancje, które dermatolog powinien omówić z ciężarną, zanim zostaną użyte: finasteryd, spironolakton, tetracyklinę, doksycyklinę, minocyklinę i 5-fluorouracyl. Podaję tę listę po to, żebyś rozpoznała nazwy na ulotce, a nie po to, by sugerować leczenie na własną rękę.
Rodziny retinoidów, badania retinoidów miejscowych i szczegóły dotyczące przypadkowego użycia kremu z retinolem wymagają osobnego, dłuższego omówienia i nie mieszczą się w tym tekście. Jeśli użyłaś produktu z retinolem po poczęciu i masz wątpliwości, porozmawiaj z lekarzem.
Olejki eteryczne, triclosan i nadtlenek benzoilu: tu decyduje ostrożność
Olejki eteryczne, triclosan i nadtlenek benzoilu nie mają w UE zakazu dla ciężarnych, ale AAD radzi stosować je oszczędnie, bo brakuje badań. To grupa C i B w przyjętej legendzie, czyli składniki kosmetyków w ciąży, o których decyduje ostrożność, nie przepis.
Wśród olejków eterycznych AAD wymienia rozmarynowy, bazyliowy, jaśminowy i szałwiowy. Polskie poradniki dodają lawendę, tymianek, melisę i drzewo herbaciane, ale nie podają źródła pierwotnego, więc zapisuję to jako opinię poradników, bez wzmacniania. Przegląd Dosoky i Setzer z 2021 roku uznaje stosowanie olejków w ciąży za wątpliwe i nie ogranicza się do kosmetyków. „Naturalny” nie oznacza „bezpieczny”, a przegląd dotyczy olejków jako takich.
Triclosan ma w UE limit 0,3% i tylko w wybranych produktach (Z. V poz. 25): pastach do zębów, mydłach do rąk, żelach pod prysznic, dezodorantach nie w aerozolu, pudrach i korektorach do twarzy oraz preparatach do paznokci. AAD radzi w ciąży stosować go oszczędnie. Toluen, składnik lakierów do paznokci, ma limit 25% w produktach do paznokci (Z. III poz. 185); polskie poradniki odradzają takie lakiery w ciąży, ale źródła pierwotnego w tej sprawie nie znalazłam.
Nadtlenek benzoilu stosuje się w produktach na trądzik. W kosmetykach UE dopuszcza go tylko w systemach sztucznych paznokci do użytku zawodowego, do 0,7% (Z. III poz. 94), więc preparaty z nadtlenkiem benzoilu na trądzik nie są w UE kosmetykami. AAD zaleca w ciąży stosować go oszczędnie, a żaden z dziewięciu przejrzanych polskich tekstów o nim nie wspomina. Streszczenie Rau (2024) wymienia terapie trądziku w ciąży, jednak szczegółów leczenia nie omawiam, bo to temat dla dermatologa.
Filtr przeciwsłoneczny: zmień rodzaj, nie rezygnuj
AAD zaleca w ciąży filtr SPF co najmniej 30, szerokopasmowy i odporny na wodę, a konkretnie filtr mineralny z tlenkiem cynku lub dwutlenkiem tytanu, który rzadziej podrażnia. Według Zhao i współpracowników (2024) fotoprotekcja od pierwszego trymestru zmniejsza ryzyko ostudy, która występuje u 36,4-75% ciężarnych.
Filtry chemiczne (oksybenzon, czyli benzofenon-3, oktokrylen, homosalat) to zalecenie ostrożnościowe, nie zakaz. Ich limity zawiera załącznik VI, na przykład 6% benzofenonu-3 w kosmetykach do twarzy. Homosalat jest dopuszczony tylko w produktach do twarzy, z wyjątkiem sprayów z gazem pędnym, do 7,34% (Z. VI poz. 3; od 1 stycznia 2025 produkty niespełniające tego warunku nie mogą trafiać na rynek UE; tekst skonsolidowany z 1 maja 2026). Wybór konkretnego filtra opisuje poradnik o kosmetykach dla kobiet w ciąży.
Jak znaleźć te składniki w INCI i czym je zastąpić
Składniki z tej listy znajdziesz w składzie po nazwach INCI, a w większości przypadków wystarczy prosta pielęgnacja z filtrem mineralnym. Nazwy INCI to międzynarodowe nazwy składników kosmetycznych, zapisane po angielsku lub łacinie, w kolejności od największego stężenia do najmniejszego. Prawidłowość nazwy sprawdzisz w unijnej bazie CosIng. Poniższa tabela zbiera składniki kosmetyków w ciąży w kolejności z tabeli głównej.
Zasad dotyczących ciąży nie przenoś automatycznie na pielęgnację rany w połogu. Osobny poradnik omawia higienę intymną po porodzie i wybór płynu.
| Nazwa polska | Szukaj w składzie (INCI) | Grupa |
|---|---|---|
| Retinol i estry | Retinol, Retinyl Palmitate, Retinyl Acetate | B |
| Hydrochinon | Hydroquinone | A |
| Kwas salicylowy | Salicylic Acid | B |
| Kwas glikolowy, mlekowy | Glycolic Acid, Lactic Acid | C |
| Nadtlenek benzoilu | Benzoyl Peroxide | C |
| Parabeny zakazane | Isopropylparaben, Isobutylparaben, Phenylparaben, Benzylparaben, Pentylparaben | A |
| Propyloparaben, butyloparaben | Propylparaben, Butylparaben | B |
| Ftalany DBP, DEHP, BBP | Dibutyl Phthalate, Diethylhexyl Phthalate, Butyl Benzyl Phthalate | A |
| Ftalan dietylu | Diethyl Phthalate | C |
| Formaldehyd | Formaldehyde | A |
| Triclosan | Triclosan | B |
| Filtry chemiczne | Benzophenone-3, Octocrylene, Homosalate | B |
| Lilial | Butylphenyl Methylpropional | A |
Kompozycja zapachowa występuje w składzie jako „Parfum” lub „Aroma” (art. 19 ust. 1 lit. g rozporządzenia 1223/2009). Osobno trzeba wymienić tylko te substancje zapachowe, które załącznik III oznacza jako obowiązkowe do podania, i to dopiero powyżej progu, na przykład 0,001% w produktach niespłukiwanych. Pozostałe składniki zapachu kryją się pod jedną nazwą, więc sam skład nie daje o nich pełnej informacji.
Zamienniki podaję tylko tam, gdzie mam je w źródłach. AAD zaleca filtr mineralny jako ochronę przeciwsłoneczną w ciąży, witaminę C rano i kwas glikolowy wieczorem przy przebarwieniach (dr Rogers) oraz prostą rutynę z trzech kroków: oczyszczanie, nawilżanie i ochrona przeciwsłoneczna (dr Marmon). Dla bakuchiolu i niacynamidu w przejrzanych źródłach brakuje danych z ciąży, więc nie nazywam ich ani bezpiecznymi, ani szkodliwymi. Metodę czytania etykiety krok po kroku opisuje poradnik o kosmetykach dla kobiet w ciąży.
Farby do włosów, peelingi gabinetowe i kosmetyki podczas karmienia piersią wykraczają poza ten tekst. Krem z kwasem hialuronowym i zabieg z wypełniaczem w czasie karmienia omawia osobny tekst o kwasie hialuronowym a karmieniu piersią.
Kiedy zapytać lekarza lub farmaceutę
Z lekarzem lub farmaceutą omów każdy lek na skórę, kosmetyk z retinoidem użyty po poczęciu i każdą reakcję skóry, która nie mija po odstawieniu produktu. Składniki kosmetyków w ciąży to temat, w którym ogólny tekst nie zastąpi oceny konkretnej sytuacji. Rozmowa jest potrzebna w pięciu sytuacjach:
- stosujesz lub stosowałaś lek z listy AAD (finasteryd, spironolakton, tetracyklina, doksycyklina, minocyklina, 5-fluorouracyl) albo tretynoinę, izotretynoinę, tazaroten,
- użyłaś kosmetyku z retinolem po poczęciu i chcesz ocenić sytuację z lekarzem,
- trądzik lub przebarwienia wymagają leczenia, a nie samej pielęgnacji,
- planujesz peeling gabinetowy,
- pojawiło się podrażnienie, wysypka lub świąd, które nie ustępują po odstawieniu produktu.
Przed wizytą zapisz nazwy produktów, ich skład i częstość stosowania. Treści o zdrowiu mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem, położną ani farmaceutą. Jeśli skład kosmetyku budzi wątpliwości, farmaceuta w aptece może go przejrzeć razem z Tobą. Ogólny podział „zostaw, zamień, odstaw” i krótką rutynę znajdziesz w poradniku o kosmetykach dla kobiet w ciąży.
FAQ: najczęstsze pytania o składniki kosmetyków w ciąży
Jakich składników nie wolno w kosmetykach w ciąży?
Nie ma jednej listy zakazów dla ciężarnych. Prawo UE zakazuje wszystkim konsumentom m.in. hydrochinonu, ftalanów DBP, DEHP i BBP, pięciu parabenów, formaldehydu i Lilialu (grupa A). Retinol, kwas salicylowy i triclosan mają limity (grupa B). Olejki eteryczne i nadtlenek benzoilu są odradzane z ostrożności (grupa C), a tretynoina i izotretynoina to leki (grupa D).
Czego nie wolno na początku ciąży w pielęgnacji?
Na początku ciąży nie zaczynaj stosowania nowych retinoidów ani leków z listy AAD. Chodzi o finasteryd, spironolakton, tetracykliny i 5-fluorouracyl, które omów z lekarzem. Pozostałe składniki kosmetyków w ciąży, takie jak kwasy czy olejki eteryczne, ogranicz do tych, które AAD uznaje za dopuszczalne lub każe stosować oszczędnie. W razie wątpliwości przy konkretnym produkcie zapytaj farmaceutę.
Jakiego kwasu nie można w ciąży?
Żaden kwas nie jest zakazany w ciąży przez prawo, ale kwas salicylowy AAD radzi stosować oszczędnie powyżej 2%. Limity UE to 3%, 2% i 0,5%, zależnie od produktu. Peelingi gabinetowe z kwasem salicylowym lub TCA ogranicz albo zastosuj ostrożnie (Trivedi 2017). Kwasy glikolowy i mlekowy źródła uznają za dopuszczalne, a szczegóły są w sekcji o kwasach.
Czy parabeny i ftalany są zakazane w kosmetykach?
Częściowo: zakazanych jest pięć parabenów i trzy ftalany, ale reszta jest dopuszczona. Zakaz obejmuje izopropylo-, izobutylo-, fenylo-, benzylo- i pentyloparaben oraz DBP, DEHP i BBP. Propylo- i butyloparaben mają limit 0,14% łącznie, a ftalan dietylu nie jest w załącznikach. Dane obserwacyjne o ekspozycji pokazują zależności, nie przyczynowość.
Czy hydrochinon jest w kosmetykach w UE?
Nie, hydrochinon jest w UE zakazany w kosmetykach (Z. II poz. 1339). Wyjątkiem są sztuczne paznokcie przy użytku zawodowym, w stężeniu do 0,02% (Z. III poz. 14). Krem rozjaśniający z hydrochinonem w składzie nie spełnia unijnych wymagań dla kosmetyków, a AAD radzi unikać hydrochinonu w ciąży.
Czy na opakowaniu musi być ostrzeżenie dla ciężarnych?
Nie, rozporządzenie 1223/2009 w polskiej wersji nie zawiera słowa „ciąża” i nie wymaga takiego ostrzeżenia. Jedyne pokrewne ostrzeżenie dotyczy retinolu: „Zawiera witaminę A. Przed użyciem należy uwzględnić jej dzienne pobranie”. Brak ostrzeżenia nie oznacza, że produkt jest bezpieczny w ciąży, dlatego warto samodzielnie sprawdzić skład.
Czy muszę wyrzucić kosmetyki z kosmetyczki?
Nie, nie musisz wyrzucać całej kosmetyczki. Sprawdź skład produktów według tabeli w tym tekście i odstaw te, które zawierają retinoidy lub składniki z grupy A. Przy składnikach z grupy B i C zdecyduj z lekarzem lub farmaceutą, a resztę zostaw. Większość produktów do skóry działa miejscowo.